Ngày trước tôi từng tin rằng anh chị em trong một gia đình hay xung khắc với nhau là chuyện bình thường. Người ta vẫn hay nói anh em “khắc khẩu”, chị em “ganh nhau”, rồi phim ảnh cũng thường xây dựng những câu chuyện rất quen thuộc: đứa con được yêu chiều hơn thì đứa còn lại sinh ra tủi thân, nghi kỵ, ganh ghét, thậm chí chống đối nhau. Tôi từng n
ghĩ đó là tính cách, là số phận, là do tuổi tác không hợp.
Nhưng khi trưởng thành, có gia đình, có con và bắt đầu thật sự làm cha mẹ, tôi nhận ra một điều: mối quan hệ giữa anh chị em phần lớn được quyết định bởi cách cha mẹ đối xử và dẫn dắt trong gia đình. Rất ít đứa trẻ sinh ra đã ghét anh chị em của mình. Phần lớn mâu thuẫn xuất hiện khi trong lòng các con có cảm giác bất công, bị so sánh, bị lép vế hoặc bị lấy mất tình yêu thương.
1. Thiên vị là mầm mống lớn nhất của chia rẽ
Khi cha mẹ vô tình đối xử lệch cán cân: thương đứa này hơn, bênh đứa kia hơn, khen một đứa để dạy đứa còn lại… thì trong tâm trí trẻ con sẽ không nghĩ sâu xa như người lớn. Các con chỉ cảm thấy rất đơn giản: “Ba mẹ thương anh hơn mình.”; Em lúc nào cũng được bênh.”; “Mình chẳng bao giờ đủ tốt.”; “Có nó thì mình bị thiệt.”…Và từ đó, sự khó chịu không hướng vào cha mẹ, mà hướng vào chính anh chị em của mình. Nhiều gia đình tưởng con cái ghét nhau, nhưng thật ra các con chỉ đang phản ứng với cảm giác bất công kéo dài.
2. Điều con cần không phải là chia đều, mà là công bằng
Công bằng không có nghĩa là cái gì cũng chia đôi y hệt nhau. Công bằng là mỗi đứa trẻ đều cảm thấy mình được nhìn thấy, được tôn trọng và được yêu thương đúng cách. Mỗi đứa con có cá tính khác nhau, nhu cầu khác nhau. Nhưng khi cha mẹ giữ được sự công tâm, con sẽ không sống trong tâm thế cạnh tranh để giành tình cảm. Khi không phải tranh giành, tình thân mới có cơ hội lớn lên.
3. Đừng dùng so sánh để dạy con
Rất nhiều cha mẹ có thói quen mắng mỏ, chỉ trích trước mặt con:
- “Con nhìn anh con mà học.”
- “Em ngoan hơn con nhiều.
- “Chị làm được sao con không làm được?”
Người lớn nghĩ đó là động lực. Nhưng với trẻ nhỏ, đó là cách gieo mầm ganh ghét. Bởi mỗi lần bị đem ra so với anh chị em, đứa trẻ sẽ mặc nhiên xem người kia là đối thủ. Khi đó, gia đình từ nơi an toàn trở thành nơi cạnh tranh.
4. Biết “đề cao” đúng cách để các con tôn trọng nhau
Đây là điều tôi thấy rất quan trọng nhưng ít cha mẹ để ý. Trong công việc của tôi có một kỹ năng gọi là đề cao. Không phải tâng bốc hay khen xã giao, mà là nhìn ra điểm mạnh thật sự của một người rồi gọi tên giá trị đó để người khác cũng nhìn thấy. Khi áp dụng trong gia đình, kỹ năng này thay đổi rất nhiều mối quan hệ.
Ví dụ, nếu cha mẹ chỉ nói:
* “Con phải nghe lời anh.”
* “Anh lớn rồi phải nhường em.”
Thì đó chỉ là mệnh lệnh. Trẻ nghe vì sợ, vì bị ép, chứ trong lòng chưa chắc phục. Nhưng nếu cha mẹ biết đề cao vai trò đúng cách:
* Với em: “Anh con là người rất có trách nhiệm, vì vậy ba mẹ yên tâm vì có anh giúp đỡ.”
* Với anh: “Em con rất tình cảm, lúc nào cũng để tâm và lo lắng cho anh.”
Lúc này, điều xảy ra không chỉ là lời khen. Mà là mỗi đứa trẻ bắt đầu nhìn anh chị em mình bằng con mắt khác. Người em nghe anh không còn vì bị ép, mà vì thấy anh đáng để học theo. Người anh thương em không chỉ vì trách nhiệm, mà vì thấy em cũng có giá trị riêng đáng được bảo vệ. Đề cao đúng cách giúp trẻ hiểu rằng trong nhà này, ai cũng có điểm mạnh, ai cũng có vai trò, không ai là cái bóng của ai. Đó là cách chuyển mối quan hệ từ cạnh tranh sang bổ trợ. Quan trọng nhất, cha mẹ phải đề cao thật lòng và cụ thể. Không nói quá, không tâng bốc giả tạo. Trẻ con rất tinh, các con nhận ra ngay điều gì thật – điều gì giả.
Những lời như vậy gieo vào lòng con sự tôn trọng lẫn nhau mỗi ngày.
5. Mỗi đứa con đều cần thấy mình có vị trí riêng
Trong gia đình tôi, tôi luôn muốn các con hiểu rằng: không ai quan trọng hơn ai, mỗi người là một mắt xích không thể thiếu. Anh cả có vai trò của anh cả. Em út có vai trò của em út. Cha mẹ có vai trò của cha mẹ. Khi trẻ cảm thấy mình có giá trị riêng, con sẽ không cần giành chỗ đứng bằng cách hạ thấp anh chị em.
6. Tình cảm anh chị em là món quà cha mẹ để lại
Tiền bạc rồi có thể hết. Nhà cửa rồi có thể đổi. Nhưng nếu cha mẹ nuôi được tình cảm gắn bó giữa các con, đó là tài sản theo suốt đời. Sau này khi cha mẹ già đi, người đồng hành gần gũi nhất của con không ai khác ngoài anh chị em ruột thịt. Nếu từ nhỏ các con đã được dạy cách yêu thương nhau, nâng đỡ nhau, thì đó là phúc lớn của cả gia đình.
Cuối cùng, anh chị em trong nhà không tự nhiên yêu nhau, cũng không tự nhiên ghét nhau. Rất nhiều khi, các con chỉ đang phản chiếu cách cha mẹ cư xử. Cha mẹ công bằng, khôn ngoan và biết nâng giá trị của từng người thì gia đình sẽ ấm. Cha mẹ thiên vị, so sánh và vô tâm thì tình thân sẽ rạn. Nuôi con không chỉ là nuôi từng đứa trẻ. Mà còn là nuôi mối quan hệ giữa những đứa trẻ ấy với nhau. Đó mới là bí quyết giữ PHÚC cho một gia đình.
(sưu tầm)
